پيوندهاي روزانه

سلام ، به همه بیرجندی ها و غیر بیرجندی ها. تولد امام رضا(ع) رو بهتون تبریک عرض می کنم. پست امروز من درباره هنر قالی و قالیچه بافی است که از دیرباز در این منطقه رواج داشته است.

در ضمن شعری درباره امام رضا دیدم که خیلی به نظرم جالب اومد واسه شما هم میزارم.

زائری بارانی ام ، آقا به دادم می رسی؟!

بی پناهم خسته ام، تنها، به دادم می رسی؟!

گر چه آهو نیستم اما پر از دلتنگی ام

ضامن چشمان آهوها، به دادم می رسی؟

از کبوترها که می پرسم نشانم می دهند

گنبد و گلدسته هایت را، به دادم می رسی؟!

ماهی افتاده بر خاکم لبالب تشنگی

پهنه ی آبی ترین دریا، به دادم می رسی؟!

ماه نورانی شب های سیاه عمر من

ماه من ، ای ماه من، آیا به دادم می رسی؟!

من دخیل التماسم را به چشمت بسته ام 

هشتمین دردانه ی زهرا(س)، به دادم می رسی؟

باز هم مشهد ، مسافرها، هیاهوی حرم

یک نفر فریاد زد:  ...آقا به دادم می رسی؟

قالی و قالیچه

تاریخچه قالی و قالیچه در منطقه جنوب خراسان به سالهای بسیار دور باز می گردد كه با بررسیهای انجام شده می توان سابقه ای در حدود 200 سال برای قالیبافی قائل شد .قالیچه نیز همانند قالی زیر انداز دستبافی است که قدمت آن به لحاظ نیاز اجتماعی جوامع بشری ، امکان سریع نقل و انتقال و بافت آن به قبل از تولید قالی بر می گردد . شركت شرق بیرجند از بزرگترین تولید كنندگان فرش در منطقه بیرجند بوده است . این شركت را می توان قدیمی ترین شركت خصوصی ایرانی در تهیه قالی دستباف معرفی نمود .

بطور كلی وضعیت قالیبافی منطقه در طی یكصد سال اخیر به سه دوره تقسیم می شود :

1ـ سالهای قبل از 1300 هـ . ش تا 1300 كه دوران بافت قالی خوب و ممتاز منطقه است .

2ـ 1300 تا 1322 هـ .ش كه در این دوره بخاطر وقوع جنگهای بین المللی اول و دوم به ویژه عواقب حاصل از آنها علیرغم تولیدات نسبتاً خوب مناطقی همچون مود و بیرجند ، ركود و آشفتگی خاصی در وضع صادرات و فروش فرش بوجود آمد كه خود زمینه مناسبی برای تحولات آتی بود .

3ـ از ابتدای سالهای دهه 1330 هـ . ش دوران شكوفایی و تجدید حیات فرش منطقه آغاز گردید و به تدریج با آغاز فعالیت تولیدكنندگان و بافندگان زبده از جمله عزیز محمد زهرایی ، دكتر عبدالعلی احمدی عبدالمجید جمشیدی و غلامحسین كامیابی شهرت گذشته خود را بازیافت .

نحوه بافت : پس از نصب دار و چله كشی و نصب چوب هاف و كوجی چند رج به صورت گلیم باف بافته و همزمان كناره پیچ ( شیرازه ) كه یك خامه سه لایی است میان سه تار كناری قالی عبور داده شده و در حین بافت كناره های قالی و قالیچه را سفت و محكم نگه می دارد . پس از ساده بافی ابتدای کار بافت قالی آغاز می شود . با بالا و پایین آوردن كوجی پس از هر رج تارهای زیر و رو تعویض می شوند بعد از بافت هررج پود نازك از دو ردیف تار زیر و روی قالی رد می شود . ابتدا با ضربات آهسته و ریز و سپس با ضربات محكم شانه بر پود می كوبند تا محكم شود پس از تعویض دوباره تارها ، پود ضخیم استفاده شده و كوبیده می شود . پس از بافت 2 تا 3 رج با دست و به ندرت با سركش و شانه قسمت بافته شده صاف می شود و با قیچی پرداخت می گردد. دو نوع بافت فارسی و تركی در این استان رایج است . كه هر دو دارای بافت های تقلبی مشابه می باشند كه به آن گره های جفتی می گویند . بافت جفتی اغلب به لحاظ تسریع در كار بافت انجام می گیرد و معمولاً از ظرافت و استحكام فرش می كاهد . بافت تایی ( یکی ) نیز در این استان رواج دارد که به لحاظ ظرافت و دقت بافت ، مدت زمان انجام کار را زیاد نموده و به این دلیل کمتر مورد استفاده قرار می گیرد .

مراكز مهم بافت قالی و قالیچه : بافت قالی در اكثر روستاها و شهرستانهای این استان رواج دارد بطوریكه حدوداً بیش از 80 % ساكنان روستاها به این حرفه اشتغال دارند . از مناطق مهم بافت قالی می توان به مود ، درخش ، نوفرست ، گسك ، چاج ، آسیابان ، تقاب نوکند ، سربیشه ، خوسف ، القار ، باغستان ، كوشكك ، خسروآباد ، نهارجان ، شاخنات ، فورخاص دره عباس ، رجنوك ، سرچاه ، فضل آباد و... اشاره كرد . بافت قالیچه در اکثر روستاهای استان معمول می باشد که عمده تولید آن مربو ط به بخش زیر کوه قاین ( روستاهای بمرود ، اِسفاد ، آبیز ، شاهرخت و ...) است و از دیگر مناطق مهم تولید قالیچه های پشمی می توان به روستاهای خلف ، فیض آباد ، سراب ، تك خان سیدآباد ، خور ، خوسف ، شیرگ آقا ، درویش آباد ، عربخانه ، حاجی آباد ، فندُخت ، شمس آباد ، بهمن آباد گرماب ، تیغاب ، اسفدن ، شاخنات ، گازار ، دُرُح ، چاه دراز ، سرزه ، گورید ، كم چاه ، مزار ساقی و بیچند اشاره کرد.

منابعی که برای نوشتن این پست ازشون استفاده کردم:

۱. سایت سازمان میراث فرهنگی خراسان جنوبی

۲. وبلاگ نوفرست روستای من

نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در پنجشنبه 1388/08/07 | موضوع: سوغات بیرجند